Vanuit Controle Alt Delete schrijven we regelmatig over politiegeweld. Bijvoorbeeld tijdens demonstraties tegen fossiele subsidies, de genocide in Palestina of coronamaatregelen, maar ook bij aanhoudingen, tasergebruik en fatale incidenten. Deze week publiceerden wij een wetenschappelijk artikel in het Nederlands Juristenblad, waarin wij onderzoeken hoe politiegeweld beoordeeld wordt. Onze bevindingen tonen aan dat dat Nederland zich niet houdt aan twee belangrijke regels die het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft opgesteld voor onderzoek naar politiegeweld.
EHRM: onderzoek naar politiegeweld moet onafhankelijk zijn
Kort na de Tweede Wereldoorlog ondertekende Nederland het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Wanneer mensen denken dat hun land dit verdrag schendt, kunnen zij naar het EVRM toe. Dit hof bepaalt hoe mensenrechten in de praktijk moeten worden toegepast. Volgens het EHRM moet onderzoek naar politiegeweld onafhankelijk van de politie plaatsvinden. In interne instructies van de politie staat echter dat de politie zelf strafrechtelijke onderzoeken naar politiegeweld uitvoert wanneer de Rijksrecherche dit niet doet. Hierdoor worden jaarlijks gemiddeld 250 aangiftes van politiegeweld door de politie zelf onderzocht. Dat is in strijd met de EHRM-regel over onafhankelijk onderzoek.
EHRM: politiegeweld moet strikt noodzakelijk zijn
Over politiegeweld zegt het EHRM dat geweldsgebruik alleen is toegestaan als het strikt noodzakelijk was. Simpel gezegd: was geweld überhaupt nodig om het doel te bereiken, of waren er andere mogelijkheden, zonder geweld? Wanneer agenten worden vervolgd, zijn Nederlandse strafrechters verplicht dit te onderzoeken. Toch blijken zij dit niet te doen. In alle strafzaken van de afgelopen vijf jaar waarbij agenten vervolgd werden vanwege buitenproportioneel politiegeweld, kozen rechters er steevast voor om niet te beoordelen of politieagenten anders hadden kunnen of moeten handelen. Dit is in strijd met de EHRM-regel dat politiegeweld alleen mag worden gebruikt als er geen alternatief was.
Onze oproep:
Politie, het Openbaar Ministerie en rechters moeten politiegeweld gaan beoordelen volgens de regels van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Naar aanleiding van ons wetenschappelijke artikel heeft PvdA-GroenLinks Kamervragen gesteld aan de Minister van Justitie en Veiligheid. Wij kijken uit naar de antwoorden.
Dit artikel is gebaseerd op een wetenschappelijke bijdrage die op 12 maart 2025 gepubliceerd is in het Nederlands Juristenblad.