Controle Alt Delete is een onafhankelijke organisatie die als doel heeft dat wetshandhavers alle mensen in Nederland gelijk behandelen. Tegen etnisch profileren en buitenproportioneel politiegeweld. For English click here.

Etnisch profileren

Missie
Onze missie is dat etnisch profileren niet meer voorkomt bij de politie, bij de Koninklijke Marechaussee en bij boa’s. Daartoe zet de overheid in op bewezen effectieve instrumenten tegen etnisch profileren. De instrumenten worden geïmplementeerd, er wordt op toegezien dat iedereen zich er aan houdt en er wordt gemonitord of etnisch profileren afneemt. Samengevat streven wij ernaar dat de politie, de KMar en gemeenten:

  • Erkennen dat etnisch profileren gebeurt.
  • Het gebruik van etniciteit in risicoprofielen verbieden.
  • Monitoren of controles eerlijk plaatsvinden.

Hoe vaak komt etnisch profileren voor?
Er bestaan in Nederland geen data over de omvang van etnisch profileren. Uit onderzoek dat wij in 2019 uitvoerden onder bijna 2000 respondenten in Amsterdam blijkt dat 41% van de mannen met een niet-westerse achtergrond in Amsterdam in het afgelopen jaar door de politie werd aangesproken. Amsterdamse mannen met een niet-westerse migratieachtergrond werden, zo blijkt,  twee keer vaker gecontroleerd dan Nederlands-Nederlandse mannen. Respondenten met een niet-westerse migratieachtergrond deelden stevige onvoldoendes uit aan de politie: minder dan de helft van de respondenten vond dat de politie goed luisterde en rechtvaardig handelde. Amsterdammers zonder migratieachtergrond gaven daarentegen ruime voldoendes. Over etnisch profileren door de KMar en boa’s bestaan geen cijfers.

Gevolgen van etnisch profileren
Etnisch profileren schaadt het vertrouwen in wetshandhavers en gaat ten koste van effectieve criminaliteitsbestrijding. De documentaire ‘Verdacht’ geeft inzicht in de persoonlijke impact van etnisch profileren. In deze film’ doen Nederlanders verslag van hun soms bizarre en onthutsende ervaringen met de politie, waarbij hun huidskleur hen tot verdachte maakt. De veertien geïnterviewden hebben uiteenlopende beroepen (installateur, leraar, advocaat, militair, politieagent), ze verschillen in leeftijd en in afkomst. Ze hebben één overeenkomst: de politie wil regelmatig van ze weten wat ze hier doen, waar ze naar toe gaan en hoe ze heten.

Beleid
Sinds 2017 kent de politie het handelingskader proactief controleren. Hierin staat dat de politie iemand niet mag controleren omdat “hij (op het oog) tot een groep behoort die oververtegenwoordigd is in de misdaadstatistieken of omdat hij wat betreft enkel zijn uiterlijk in die buurt ‘niet thuishoort’.” Dit handelingskader is helaas bij veel agenten onbekend, zo blijkt uit onderzoek en uit eigen ervaringen van Controle Alt Delete.

De KMar heeft geen beleid tegen etnisch profileren. Zij stellen zich zelfs, in tegenstelling tot de politie, op het standpunt dat etniciteit onderdeel mag uitmaken van een risicoprofiel. Gemeenten, die vaak de werkgever zijn van boa’s, hebben ook geen beleid tegen etnisch profileren. Bij de politie, de KMar en boa’s worden controles niet systematisch geregistreerd. Daardoor is er geen toezicht mogelijk op de eerlijkheid van het werk op straat.

Successen
Samen met onze samenwerkingspartners en vele Nederlanders hebben we bereikt dat de politie erkent dat etnisch profileren meer dan incidenteel voorkomt. Dat leidde er toe dat de politie beleid maakte waarin staat dat oververtegenwoordiging in de criminaliteitsstatistieken geen reden mag zijn voor een politiecontrole. Onze zorgen dat agenten het beleid niet kennen leidde ertoe dat de politie gaat monitoren hoeveel agenten bekend zijn met het beleid. De politie werkt aan een app waarmee – mogelijk – gemonitord kan worden of politiecontroles eerlijk plaatsvinden.

Politiegeweld

Missie
Onze missie is dat de politie minder geweld gebruikt en dat de overheid transparant verantwoording aflegt wanneer agenten geweld toepassen. Wij streven er naar dat:

  • De taser niet wordt ingevoerd.
  • De regels voor vuurwapengebruik in lijn gebracht worden met mensenrechtenstandaarden.
  • Alle zaken waarbij iemand overlijdt onder verantwoordelijkheid van de politie door een rechter beoordeeld worden.

Hoe vaak gebruikt de politie geweld?
Tot 2019 registreerde de politie jaarlijks rond de 11.000 geweldsincidenten waarbij politiemensen geweld gebruiken richting burgers. In 2019 registreerde de politie 24.000 geweldstoepassingen. Deze stijging verklaart de politie door te wijzen op de nieuwe wijze van geweld registreren. Geweldsgebruik door agenten leidt zelden tot vervolging of veroordeling, zo blijkt uit onderzoek van Controle Alt Delete. In de periode 2016 tot 2019 deden burgers – voor zover bekend - 722 keer aangiftes vanwege buitenproportioneel. Uiteindelijk werden in vier jaar tijd slechts vier agenten veroordeeld vanwege geweldsgebruik.

De Rijksrecherche publiceert halfjaarlijks cijfers over dodelijke slachtoffers die vallen bij incidenten waarbij agenten geschoten hebben. Maar wat blijkt: overledenen zoals Mitch Henriquez komen niet voor in deze cijfers, omdat er geen publieke cijfers zijn over dodelijke slachtoffers van fysiek geweld door de politie; het OM registreert alleen mensen die overlijden door politiekogels. Uit cijfers van Controle Alt Delete blijkt dat jaarlijks rond de acht mensen overlijden bij of vlak na een aanhouding. Van de 47 zaken die wij documenteerden sinds 1 januari 2016 heeft het Openbaar Ministerie geen enkele betrokken agent voor de rechter gebracht.

Hoe weet je hoeveel geweld de politie mag gebruiken?  
De politie heeft de bevoegdheid om geweld te gebruiken, maar het geweld moet wel aan de regels voldoen. Geweld moet proportioneel en subsidiair zijn. De regels staan in de politiewet en de ambtsinstructie.

Nieuwe ambtsinstructie
De ambtsinstructie, waarin staat hoe de politie geweld mag gebruiken, wordt binnenkort herzien tijdens een grote stelselherziening. Lees hier welke veranderingen allemaal zijn doorgevoerd, dan wel op stapel staan. Een belangrijke ontwikkeling is bijvoorbeeld dat de politie ruimere bevoegdheden krijgt, bijvoorbeeld met betrekking tot het vuurwapen, de taser en rubberkogels. Lees hier onze kritiek op de stelselherziening.

Vuurwapen
De regels voor het vuurwapengebruik zijn niet in overeenstemming met internationale richtlijnen en worden verruimd in de nieuwe ambtsinstructie. Volgens de ambtsinstructie (artikel 7) is schieten ter aanhouding toegestaan, maar dat is niet in lijn met de 'basic principles' van de VN uit 1990 (zie pagina 110). Hierin staat dat wetshandhavers alleen mogen schieten om zichzelf of iemand anders te verdedigen of om een situatie te voorkomen waarin iemands leven op het spel staat. Hier een actueel voorbeeld uit Den Haag waar deze spanning zichtbaar is.

Taser
Speciale arrestatieteams gebruiken de taser al (voorbeeld), maar als de nieuwe ambtsinstructie van kracht wordt, komt de taser in de basisuitrusting van alle politieagenten. Volgens de Nederlandse Orde van Advocaten mag de taser straks ingezet worden tegen iedereen die zich verzet bij een aanhouding. De invoering van de taser, zo bleek uit deze uitzending van Medialogica, berust op oneigenlijke argumenten.

Politiehond
De politiehond is een geweldsmiddel dat vaak leidt tot ernstig letsel. Er zijn geen regels voor inzet van de politiehond en over de inzet is nog nooit een serieuze evaluatie gepubliceerd. In het besluit bewapening en uitrusting politie staan geen regels over de inzet van de politiehond. Ook in de regeling politiehonden staat niets over de inzet van de hond. In art 15 van de ambtsinstructie voor o.a. de politie staat slechts dat de inzet van de hond geoorloofd is onder toezicht van een geleider - meer niet. 

Beoordeel het zelf
Hier een aantal voorbeelden van politiegeweld, waarbij je zelf kan inschatten of het binnen de regels of buitenproportioneel is: een vuistslag, een kickbox actie, een aanval door een politiehondeen jongen klemgereden, een man met geweld aangehouden en verbaal geweld. Geweld moet proportioneel en subsidiair zijn: het is proportioneel als het geweld past bij de situatie, het is subsidiair als het lichtst mogelijke geweldsmiddel is ingezet.

Successen
We hebben bereikt dat politie en justitie 2020 gaan bijgehouden hoeveel burgers jaarlijks overlijden onder verantwoordelijkheid van de politie. Ook wordt vanaf dit jaar gemonitord hoeveel agenten jaarlijks vervolgd worden vanwege geweldsincidenten. Dit draagt bij het transparant verantwoording afleggen over toegepast geweld.

Contact

Je kunt contact opnemen met Controle Alt Delete door een mail te sturen naar info@controlealtdelete.nl of te bellen naar: 085-4898985 (maandag t/m vrijdag tussen 10.00 - 18.00)

Samenwerken

Controle Alt Delete (CAD) is een initiatief van IZI Solutions. Drijvende krachten zijn Dionne Abdoelhafiezkhan en Jair Schalkwijk. Daarnaast wordt de organisatie ondersteund door vaste krachten, vrijwilligers en vele jongeren die als ogen en oren fungeren. Een vaste samenwerkingspartner is Amnesty Nederland. Daar waar mogelijk wordt er nauw samengewerkt met andere mensenrechtenorganisaties en grassroots bewegingen.

Voor institutionele partijen zoals het ministerie Justitie & Veiligheid en de politie is Controle Alt Delete een kritische gesprekspartner waaraan men zich kan scherpen. Iedereen die de doelen van Controle Alt Delete ondersteunt is een bondgenoot, ook politiemensen. Controle Alt Delete is een onafhankelijke beweging. Dat betekent dat zelf gestelde doelen op een zelfgekozen manier nagestreefd worden. Praktisch betekent het dat er niemand is die zegt wat Controle Alt Delete moet doen. De grenzen worden gesteld door de wet en door wat betamelijk is.