Bij de aanhouding van een jongere (12-18 jaar) gebruiken de politie en het Openbaar Ministerie een algoritme om het risico op herhaling te beoordelen. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money in samenwerking met Bits of Freedom. Het algoritme heet ‘Preselect Recidive” en bestaat al meer dan tien jaar, maar is niet toegevoegd in het algoritmeregister van de Nederlandse overheid. Advocaten die jonge verdachten bijstaan blijken er niet van op de hoogte te zijn.
Risico-inschatting op recidive
Preselect Recidive schat in wat het risico is dat een jongere nog een keer de fout in gaat. Als het algoritme aangeeft dat het risico op recidive laag is en het delict in aanmerking komt voor een HALT-straf, wordt de jongere doorgestuurd naar HALT. In dat geval hoeft de jongere niet voor de rechter te verschijnen en wordt het strafbare feit niet op een strafblad geregistreerd.
Als het risico echter als gemiddeld of hoog wordt ingeschat, gaat de zaak naar het Openbaar Ministerie. Het strafbare feit kan dan worden afgehandeld met een boete, een vervolging voor de rechter of alsnog een HALT-straf. In deze gevallen vindt altijd een onderzoek plaats door de Raad voor de Kinderbescherming (RvK). De RvK brengt een advies uit over een passende afdoening, wat invloed heeft op de uiteindelijke beslissing.
Risico op discriminatie
De score van Preselect Recidive wordt opgebouwd op basis van tien variabelen, waaronder geslacht, leeftijd en het soort delict. Een van de tien variabelen is wanneer je voor het eerst door de politie geregistreerd bent. Dat gaat om alle typen registraties (en dat kan dus ook een hulpvraag zijn, of als je slachtoffer bent, of een ID-controle op straat).
Het artikel van Follow the Money gaat niet in op het risico op discriminatie dat dit met zich meebrengt. Uit onderzoek blijkt dat jongeren met een migratieachtergrond een grotere kans hebben om in beeld te komen bij de politie. Zij worden twee tot drie vaker door de politie gecontroleerd, twee keer vaker als verdachte aangemerkt en hebben een tien tot twaalf keer grotere kans om een celstraf te krijgen i.p.v. een HALT-straf. De institutionele ongelijkheid in de strafrechtketen werkt door in Preselect Recidive, doordat eerdere politieregistraties worden meegewogen.
Reactie Controle Alt Delete
Wegrennen voor de politie is meestal een slecht idee. Als de politie op zoek is naar een gewapende bankovervaller, en jij voldoet aan het signalement, dan kan de politie schieten om je aan te houden. Toch is het soms ook onverstandig om te blijven staan als de politie je wil controleren, zoals uit dit onderzoek blijkt. Zolang de eerste politieregistratie wordt meegewogen in een algoritme, kunnen jongeren beter weglopen als de politie naar ze toe komt. Let op: in het verkeer (auto, brommer, fiets) is het verplicht om te stoppen na een stopteken. Vanuit Controle Alt Delete vinden we vreselijk dat we moeten adviseren om niet met de politie in gesprek te gaan, maar als gesprekjes met jongeren op straat kunnen leiden tot een hogere risicoscore, dan is het niet in je voordeel om te blijven staan.