Steekincidenten en preventief fouilleren

De cijfers over messencriminaliteit in Nederland

dinsdag 25 februari 2020

Het afgelopen jaar is er een aanhoudende publieke discussie over wapenbezit en-gebruik onder jongeren en de normalisering daarvan. In 2019 kondigde de burgemeester van Breda aan te beginnen met preventief fouilleren. Wij gingen met hem - in de Telegraaf - het gesprek aan. De uitzending van Danny op straat over messenbezit werd in 2020 al meer dan een miljoen keer bekeken. Net als Danny Ghosen legde Zondag met Lubach de link tussen messencriminaliteit en drill muziek. Politiechef Frank Paauw van Amsterdam gaf aan dat hij preventief wil gaan fouilleren om de steekwapens uit de roulatie te halen. In mei 2020 schaarde de burgemeester van Amsterdam zich achter dit voorstel

Wat blijkt er uit de cijfers?
Verschillende media meldden eind februari 2020 dat de politie geen goed landelijk beeld heeft van het aantal incidenten met steekwapens. In maart 2020 bleek dat er, na handmatige tellingen, toch cijfers beschikbaar zijn. Hieronder volgen cijfers uit verschillende bronnen. 

Landelijk
Volgens de politie is het aantal minderjarige verdachten van steekincidenten verdubbeld in twee jaar tijd. Waren er in 2017 nog 160 verdachte jongeren, in 2019 waren dat er al 380. 

Data van het CBS laten zien dat het aantal jonge first offenders als het gaat om geweldpleging, bedreiging en mishandeling gedaald is in de afgelopen 10 jaar. Onderstaande grafiek gaat over criminele jongeren, maar niet specifiek over messencriminaliteit:

Het aantal first offenders is dus gedaald. Het CBS meldde in maart 2020 dat het aantal minderjarige verdachten sinds 2010 weliswaar gehalveerd is, maar dat er in 2019 voor het eerst weer een toename te zien is. De politie registreerde 6,5% meer minderjarige verdachten dan in 2018. Opnieuw: dit gaat om alle typen misdrijven, niet specifiek om wapen- of steekincidenten. 

Rotterdam
De NOS meldde dat het aantal steekincidenten met minderjarige verdachten verdubbelde in Rotterdam. In 2019 waren er in Rotterdam 36 steekincidenten waarbij minderjarigen verdacht werden. In 2018 waren dat er 19. 

Amsterdam
Er waren in Amsterdam in 2019 in totaal 320 jongeren (12-17-jarigen) die verdachte waren van een strafbaar feit waarbij een wapen is gebruikt. In 2018 waren dat er nog 208. Dit gaat niet alleen om steekincidenten, het gaat om alle typen wapengebruik.

Zaandam
Er zijn geen cijfers over steekincidenten uit Zaandam. Wel is het interessant om te kijken naar de opbrengst van een grote zoektocht naar wapens in de kluisjes van scholieren. De politie doorzocht in samenwerking met middelbare scholen duizenden schoolkluisjes. Daarbij werden drie strafbare wapens gevonden. 

Onze visie
De beelden die Danny Ghosens maakte en foto's die de politie zo nu en dan publiceeert zijn angstaanjagend. Er zijn écht jongeren die met ontzettend grote messen op straat rondlopen. Het aantal steekincidenten en verdachte jongeren geeft echter niet direct aanleiding tot zorg. Het gaat in 2019 in heel Nederland om 380 verdachte jongeren. Mogelijk waren er meerdere jongeren betrokken bij een incident, waardoor het aantal incidenten nog iets lager ligt. Daar staat tegenover dat de stijging van het aantal incidenten wel degelijk een reden tot zorg is. Een verdubbeling van het aantal incidenten vraagt om een reactie.

Moet er dan toch preventief gefouilleerd worden? Artikel 50 en 51 van de Wet Wapens en Munitie geeft de politie nu al de bevoegdheid om mensen, bagage en voertuig te fouilleren op wapens als er “redelijkerwijs” een aanleiding is. Dan kan bijvoorbeeld als er op die locatie iets gebeurd is met een wapen, of als er concrete informatie is dat iemand een wapen heeft. Als er over bepaalde scholen informatie is dat er wapens in omloop zijn, lijkt de wet dus nu al voldoende mogelijkheid te bieden. Preventief fouilleren invoeren is niet nodig.

Een belangrijk argument voor preventief fouilleren is dat er een afschrikwekkende werking van af zou gaan. Dat blijkt nergens uit, dit argument kan niet onderbouwd worden door wetenschappelijk onderzoek. Integendeel: de continue discussie over wapengebruik zorgt mogelijk voor meer onveiligheidsgevoelens. Naar aanleiding daarvan zullen sommigen overwegen om zich juist te bewapenen.

Als preventief fouilleren toch ingevoerd wordt, moet de politie zich hierbij aan de wet houden. Preventief fouilleren mag alleen als er zonder aanziens des persoons gecontroleerd wordt: iedereen moet dus gefouilleerd worden, of de politie moet strikt aselect fouilleren: elke derde of vijfde. Alle andere vormen van selecteren zijn in strijd met de wet. Als agenten niet strikt aselect selecteren zet de politie de deur wagenwijd open voor etnisch profileren.