Preventief fouilleren - actuele cijfers

Helpt preventief fouilleren tegen vuurwapens en steekincidenten?

Preventief fouilleren - actuele cijfers

In dit dossier behandelen we eerst de cijfers over geweldsincidenten. Daarna kijken we naar de vraag of preventief fouilleren een oplossing is.

Hoeveel wapenincidenten zijn er? 
Volgens de politie is het aantal minderjarige verdachten van steekincidenten verdubbeld in twee jaar tijd. Waren er in 2017 nog 160 verdachte jongeren, in 2019 waren dat er al 380. Data van het CBS laten zien dat het aantal jonge first offenders als het gaat om geweldpleging, bedreiging en mishandeling flink is gedaald in de afgelopen 10 jaar. Onderstaande grafiek gaat over criminele jongeren, maar niet specifiek over messencriminaliteit:

Het CBS meldde in maart 2020 dat het aantal minderjarige verdachten sinds 2010 weliswaar gehalveerd is, maar dat er in 2019 voor het eerst weer een toename te zien is. Dat is in de grafiek ook al te zien. De politie registreerde 6,5% meer minderjarige verdachten dan in 2018. Opnieuw: dit gaat om alle typen misdrijven, niet specifiek om wapen- of steekincidenten.

De website Alarmeringen.nl verzamelde cijfers over P2000 oproepen voor steekpartijen. Uit deze cijfers blijkt dat de politie in 2019 meer dan 200 keer uitrukte. In augustus 2020 was dat al 244 keer. 

Dit alles geeft het volgende beeld voor 2019 en 2020. Het aantal steekincidenten waarvoor de politie uitrukt ligt rond de 300. Er zijn rond de 400 jongeren verdachte van een steekincident. Geweldsincidenten zijn afgenomen sinds 2010, maar er lijkt weer een lichte toename te zijn. 

Is preventief fouilleren een oplossing?
De gemeenteraad kan aan de burgemeester de bevoegdheid geven om veiligheidsrisicogebieden aan te wijzen. De officier van justitie kan vervolgens de politie inzetten om mensen preventief te fouilleren op verboden wapenbezit. Burgers kunnen gefouilleerd worden zonder dat zij verdacht worden van een strafbaar feit. 

Wat levert preventief fouilleren op?
Ongeveer 2% van de wapencontroles leveren een wapen op. Hier een aantal voorbeelden: de politie doorzocht in samenwerking met middelbare scholen duizenden schoolkluisjes in Zaandam. Daarbij werden drie strafbare wapens gevonden. Ook in Zaandam controleerde de politie 3.038 mensen, waarbij 74 wapens in beslag werden genomen. Dat is een opbrengst van 2,5%. In Rotterdam controleerde de politie meer dan 10.000 mensen, dan leverde 210 wapens op: een opbrengst van 2%. 

Risico op etnisch profileren
Wettelijk uitgangspunt bij preventief fouilleren is dat dit ‘zonder aanzien des persoons’ moet worden gedaan. Dat impliceert dat de politie in principe iedereen zou moeten fouilleren of dat er aselect gefouilleerd wordt, bijvoorbeeld elke 3e of 5e persoon. Duidelijke richtlijnen over hoe de politie dit moet doen bestaan echter niet. Het risico daarvan is dat agenten (on)bewust kunnen selecteren op huidskleur of afkomst.

Uit onderzoek van Amnesty International blijkt dat het risico op etnisch profileren bij preventief fouilleren groot is. Als in het veiligheidsrisicogebied dat wordt aangewezen een hoog percentage inwoners een migratieachtergrond heeft, dan versterkt dit het risico op etnisch profileren nog verder.

Alternatieven voor preventief fouilleren
De impact van een steekincident op het slachtoffer en de omgeving is groot. Echter, de opbrengst van preventief fouilleren is laag. De kosten van de inzet van politieagenten zijn hoog - preventief fouilleren kost veel mankracht. Bijkomend probleem: het risico op etnisch profileren is groot. 

 VVD burgemeester Van Zanen uit Den Haag heeft daarom de keuze gemaakt om niet preventief te gaan fouilleren. Hij noemt het een "zwaar middel omdat het inbreuk maakt op de privacy en lichamelijk integriteit van burgers. Dit vraagt om terughoudendheid en zorgvuldigheid." Van Zanen concludeert dan ook dat het “bij concrete signalen van wapenbezit de voorkeur verdient om de schaarse politiecapaciteit in te zetten om gericht te rechercheren en, waar nodig en mogelijk, op te treden op basis van het strafrecht. Dat is passender, effectiever en efficiënter dan aselecte fouilleeracties.”

Persoonsgerichte aanpak 
In alle gemeenten werkt de politie met de persoonsgerichte aanpak. In grote gemeenten krijgen honderden jongeren extra aandacht van de politie. Hoeveel van 400 jongeren die landelijk in beeld zijn als verdachte van een steekincident, maken onderdeel uit van zo'n persoonsgerichte aanpak? Jongeren die al bekend zijn bij de politie vanwege wapenincidenten én die deel uitmaken van persoonsgerichte aanpak kunnen nu al gefouilleerd worden op grond van artikel 50 en 51 van de Wet Wapens en Munitie. Om te kunnen beoordelen of preventief fouilleren nodig is, is het waardevol om in kaart te brengen hoeveel jongeren al in beeld zijn. 

Wapeninleveracties
Amsterdam en Rotterdam organiseerden wapeninleveracties die een hoge opbrengst hadden. In Rotterdam werden in 2019 bij zo'n actie 250 wapens ingeleverd. In Amsterdam werden meer dan 300 wapens ingeleverd.

Bekijk hier een fragment van Op1 waar wij onze visie geven over etnisch profileren:

« Meer dossiers