Nederland moet het gebruik van tasers in GGZ-instellingen verbieden. Dat adviseerde een comité van de Verenigde Naties in september 2024. Het VN-comité handicap ziet toe op de manier waarop Nederland het verdrag ter bescherming van de rechten van mensen met een beperking naleeft. Een van de constateringen was dat Nederland met het gebruik van stroomstootwapens in GGZ-instellingen het verbod op foltering schendt.

De aanbeveling om de taser in de GGZ te verbieden staat nog niet op de agenda van de politie, het Ministerie van Justitie en Veiligheid of de Tweede Kamer. Begin 2025 wordt het VN-verdrag handicap besproken in de Tweede Kamer.

Verbod op taser kwam te vervallen

In 2017 leidde een taserincident in Capelle aan de IJssel tot brede maatschappelijke verontwaardiging. Kort daarna nam de Tweede Kamer het besluit om het gebruik van de taser binnen GGZ-instellingen te verbieden. Dit verbod werd echter in 2019 ingetrokken na een afspraak tussen de politie en de Nederlandse GGZ. Datzelfde jaar trad een nieuw handelingskader in werking voor politieoptreden binnen de GGZ. Volgens dit kader mag de politie, afhankelijk van de situatie, zelf mag bepalen welke geweldsmiddelen worden ingezet. De Tweede Kamer is in ieder geval sinds 2022 op de hoogte van de beleidswijziging die het gebruik van de taser weer toestond.

Onbekend hoe vaak taser ingezet

In de periode 2020-2021 werd de taser tien keer ingezet in een GGZ-instelling. Voor de daaropvolgende jaren zijn echter geen cijfers beschikbaar. “De reden daarvoor is dat de politie niet op locatie registreert,” aldus een woordvoerder van de politie tegen Controle Alt Delete. Ook de Nederlandse GGZ, de branchevereniging voor de geestelijke gezondheidszorg, houdt het aantal taserincidenten niet bij. Dit komt doordat de inzet van het stroomstootwapen “een handeling betreft die door de politie wordt uitgevoerd”, aldus een woordvoerder. De landelijke cliëntenraad LOC, die zich eerder uitsprak tegen tasergebruik in GGZ-instellingen, heeft eveneens geen meldingen gekregen over de inzet van de taser. Volgens bestuurder Marthijn Laterveer zal dat ook niet zo snel gebeuren: “De mensen die het betreft kunnen zich moeilijk verweren.”

Tweede Kamer zette het (nog) niet op de agenda

Na de publicatie van het VN-comité in september 2024 vroeg de Tweede Kamer om een reactie van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De Minister van VWS liet weten dat de staatssecretaris Langdurige en Maatschappelijke Zorg voor 3 december een brief zal sturen over de implementatie van het VN-verdrag. In december 2024 staat een plenair debat over de implementatie van het VN-verdrag op de agenda van de Tweede Kamer. Het gebruik van het stroomstootwapen werd hierbij niet genoemd.

Mensenrechtencollege ondersteunt aanbeveling VN

Het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens is de onafhankelijke toezichthouder op de naleving van het VN-verdrag handicap. Het College stuurde haar bijdrage al in 2018 toe. Daarin schreef het College aan het VN-comité dat het bezorgd is over het gebruik van de taser in de GGZ. Woordvoerder Sjors Dulk laat aan Controle Alt Delete weten dat “het College zich aansluit bij de aanbeveling” van de VN om de taser binnen de GGZ te verbieden.

Reactie Controle Alt Delete

Het VN-comité adviseerde een verbod op tasers in GGZ-instellingen. De verantwoordelijkheid om dit verbod te regelen ligt bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid, dat de huidige afspraken tussen de politie en GGZ moet herzien. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid liet aan Controle Alt Delete weten dat de aanbevelingen van de VN "geen aanleiding geven tot aanpassing van de regels waaraan de politie zich moet houden bij het aanwenden van geweld." Volgens de woordvoerder van het Ministerie moeten agenten zelf "de juiste aanpak bepalen" om een situatie onder controle te krijgen. Blijft actie uit, dan moet de Tweede Kamer ingrijpen en een verbod afdwingen.