Als media een artikel schrijven over politiegeweld, dan staat er vaak in: “de politie onderzoekt het geweld.” Het is dan belangrijk dat journalisten doorvragen hoe de politie het geweld gaat beoordelen. In 99% van de gevallen waarin de politie het geweld “onderzoekt” bedoelt de politie namelijk een onderzoek door de commissie geweldsaanwending. Dat is een niet-onafhankelijk onderzoek, dat niet kan leiden tot een sanctie, waarover geen publieke verantwoording wordt afgelegd.

Er zijn verschillende procedures:

1) Beoordeling door de commissie geweldsaanwending

Dit is een interne commissie van de politie waar ook een burger in zit. Deze commissie is niet onafhankelijk. De uitkomst van de beoordeling is of het geweld “professioneel” was, niet of het “rechtmatig” was. Het doel van deze procedure is leren van geweld, de procedure leidt niet tot een straf of sanctie. De politie geeft geen terugkoppeling van de beoordeling in individuele zaken aan de burgers die het slachtoffer waren van het politiegeweld.

2) Disciplinaire beoordeling door VIK

Dit is een interne onderzoeksdienst van de politie. De uitkomst van de beoordeling is of het geweldsgebruik plichtsverzuim oplevert. Zo ja, dan kan aan de agent een disciplinaire sanctie gegeven worden. In 2025 kregen 15 agenten een disciplinaire sanctie vanwege geweldsgebruik, op een totaal van 39.000 geweldstoepassingen. De politie geeft geen terugkoppeling van de uitkomst van een disciplinaire beoordeling aan de burgers die het slachtoffer waren van het politiegeweld.

3) Strafrechtelijk onderzoek

Dit onderzoek komt voort uit een aangifte vanwege geweldsgebruik of als de politie een zaak doorstuurt aan het OM. Deze onderzoeken vinden plaats onder verantwoordelijkheid van het OM. Jaarlijks stuurt het OM 30 onderzoeken aan waarbij de Rijksrecherche het onderzoek uitvoert. Alle andere onderzoeken worden door de politie uitgevoerd. In de praktijk voert de politie alle onderzoeken uit waarbij geen dodelijke slachtoffers vallen of sprake is van zeer ernstig letsel. Dat betekent dat wanneer burgers aangifte doen van geweldsgebruik, de politie zelf het strafrechtelijk onderzoek uitvoert, waarna het OM besluit over de vervolging. Jaarlijks worden 2 tot 5 agenten voor de rechter gebracht vanwege geweldsgebruik.

Advies Controle Alt Delete

Als de politie zegt het dat zij het geweld onderzoeken, dan denken de meeste mensen dat het onderzoek bedoeld is om te onderzoeken of een agent een straf krijgt. Dat is echter niet het geval: met het woord ‘onderzoek’ doelt de politie bijna altijd op een onderzoek door de commissie geweldsaanwending, en niet op een disciplinair of een strafrechtelijk onderzoek. In dat geval wordt er bovendien een niet-onafhankelijk onderzoek uitgevoerd, waarover geen terugkoppeling plaatsvindt. Door over te nemen wat de politie zegt (“we gaan het onderzoeken”) herhalen media een uitspraak van de politie, zonder dat zij daar de nodige duiding aan geven.

Voor meer informatie en achtergrond zie dit artikel in het NJB.