Hoe vaak komen agenten voor de rechter?

Discriminatie en geweldsgebruik door agenten leiden zelden tot vervolging

Hoe vaak komen agenten voor de rechter?

Wat is er aan de hand?
Vandaag debatteert de Eerste Kamer over een nieuw wetsvoorstel over politiegeweld. Dit wetsvoorstel geeft de politie ruimere bevoegdheden en verandert de manier waarop politiegeweld beoordeeld wordt door het Openbaar Ministerie en de rechter. Vanuit Controle Alt Delete hebben wij de vraag opgeworpen wat de noodzaak van deze wetswijziging was. Hoe vaak komen agenten eigenlijk voor de rechter?

Snel antwoord: het Openbaar Ministerie seponeerde 99% van alle aangiftes van geweld door agenten. Geen enkele agent werd vervolgd vanwege discriminatie.

Raadsvragen in 16 steden
Om een antwoord op deze vraag te krijgen, hebben we samengewerkt met gemeenteraadsfracties in 16 verschillende steden. De partijen dienden in juni 2020 overal dezelfde schriftelijke vragen in. Burgemeesters werden gevraagd om cijfers ter beschikking te stellen over het aantal agenten dat voor de rechter kwam omdat zij geweld gebruikten tegen burgers. Ook werd er gevraagd naar cijfers over het aantal agenten dat voor de rechter verscheen vanwege geweldsgebruik of discriminatie tegen burgers en het aantal agenten dat hiervoor vervolgd werd. De vragen werden ingediend in Almere, Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Breda, Den Haag, Eindhoven, Haarlem, Heerenveen, Leiden, Maastricht, Roermond, Rotterdam, Schiedam, Utrecht en Veenendaal.

Ministerie weet niet hoe veel agenten voor de rechter komen
Op 25 september 2020 stuurde de Minister van Justitie en Veiligheid een brief aan de Eerste Kamer. In deze brief geeft hij aan dat er geen informatie is over hoe vaak agenten voor de rechter komen. Dat is vreemd, want het OM heeft juist de afgelopen weken hier veel informatie over verzameld. Het is opvallend dat het Ministerie geen cijfers heeft over hoeveel agenten voor de rechter komen: dat is immers de reden om een nieuwe wet te maken. Uit de eigen cijfers van de politie en het OM, door ons verzameld in de verschillende steden, blijkt het volgende*:

Politie-eenheden

Steden

Aangiftes vanwege geweldsgebruik

Aangiftes vanwege  discriminatie

Agenten aangemerkt als verdachte

Hoeveel agenten veroordeeld?

Midden-NL

107

10

Geen antwoord

Voor geweldsmisbruik: 4 (boetes), voor discriminatie: 0

Amsterdam

135

8

0

0

Noord-Holland

71

2

0

0

Limburg

41

1

0

0

Rotterdam

203

8

Van geweldsmisbruik: 1, van discriminatie: 0

Voor geweldsmisbruik: 0, Voor discriminatie: 0

Den Haag

128

5

Geen antwoord (meeste gevallen geseponeerd)

Geen antwoord (meeste gevallen geseponeerd)

Arnhem

25

0

Geen antwoord

Geen antwoord

Breda

12

0

0

0

Totalen

722

34

1

4

Percentages

100%

0,1%

0,6%

Bovenstaande cijfers laten zien dat er de afgelopen vier jaar in totaal 722 aangiftes zijn gedaan tegen agenten vanwege geweldsgebruik en 34 aangiftes wegens discriminatie. Uiteindelijk werden slechts vier agenten veroordeeld voor geweldsgebruik, waarbij de straf uiteenliep van een geldboete tot een disciplinaire afhandeling. Voor discriminatie werden geen agenten vervolgd.

Onze visie
Hoewel van een aantal steden de antwoorden ontbreken, geven de beschikbare data een behoorlijk goed beeld van hoe het de afgelopen jaren gesteld was met aangiftes en vervolgingen van geweldsgebruik en discriminatie door politieagenten. We hebben bijvoorbeeld een flink deel van de Randstad goed in beeld gekregen. Voor de gehele politie Nederland zal het dan mogelijk om meer dan 1200 aangiftes gaan, oftewel zo’n 300 per jaar.

Dat betekent dat iedere dag een burger aangifte doet tegen een politieagent doet vanwege geweldsmisbruik. Minder dan 1% van deze aangiftes leidt uiteindelijk tot vervolging. De rest wordt door het OM geseponeerd. Geen enkele agent werd vervolgd vanwege discriminatie. Op basis van deze cijfers ontbreekt iedere noodzaak om de rechtspositie van agenten te verbeteren met de wetswijziging die nu voorligt in de Eerste Kamer.

* Inmiddels hebben een aantal steden antwoord gehad op de vragen. Van gemeente Almere, Amersfoort, Amsterdam, Den Haag, Haarlem, Maastricht, Roermond, Rotterdam en Utrecht kregen we antwoord op politie-eenheidsniveau. Van gemeente Arnhem en Breda kregen we antwoord op stadsniveau. Van gemeente Leiden, Schiedam en Veenendaal kregen we geen antwoord maar weten we door beantwoording van andere gemeenten wel de cijfers op eenheidsniveau. Van gemeente Heerenveen en Eindhoven hebben we geen antwoord ontvangen, ook niet na herhaaldelijk vragen. Ook blijven de cijfers van deze eenheden helaas onbekend.

Bronnen

« Meer dossiers