Politiegeweld

De politie heeft de bevoegdheid om geweld te gebruiken, maar het geweld moet wel aan de regels voldoen. De regels staan in de politiewet en de ambtsinstructie. Hier een aantal voorbeelden van politiegeweld, waarbij je zelf kan inschatten of het binnen de regels of buitenproportioneel is: een vuistslag,  een kickbox actie, een aanval door een politiehond, een jongen klemgereden tegen een hek met een politieauto, een man met geweld aangehouden die politie aansprak op rijden op fietspad, stevig verbaal geweld.

Controle Alt Delete heeft een aantal aandachtspunten met betrekking tot het geweldsgebruik van de politie.

Vuurwapengebruik in strijd met richtlijnen
De regels voor het vuurwapengebruik zijn niet in overeenstemming met internationale richtlijnen. Volgens de ambtsinstructie (artikel 7) is schieten ter aanhouding toegestaan, maar dat is niet in lijn met de 'basic principles' van de VN uit 1990 (zie pagina 110). Hierin staat dat wetshandhavers alleen mogen schieten om zichzelf of iemand anders te verdedigen of om een situatie te voorkomen waarin iemands leven op het spel staat. Hier een actueel voorbeeld uit Den Haag waar deze spanning zichtbaar is. Lees ook de bijdrage van Amnesty International over de nieuwe ambtsinstructie, waarin dit probleem niet ondervangen is.

Inzet politiehond niet gereguleerd
De politiehond is een geweldsmiddel dat vaak leidt tot ernstig letsel. Er zijn geen regels voor inzet van de politiehond en over de inzet is nog nooit een serieuze evaluatie gepubliceerd. In het besluit bewapening en uitrusting politie staan geen regels over de inzet van de politiehond. Ook in de regeling politiehonden staat niets over de inzet van de hond. In art 15 van de ambtsinstructie voor o.a. de politie staat slechts dat de inzet van de hond geoorloofd is onder toezicht van een geleider - meer niet. 

Invoering taser in basispolitiezorg ondanks kritiek
De politie wil de taser invoeren in de basispolitiezorg. Arrestatieteams gebruiken de taser al (voorbeeld) en er liep in 2018 een proef met de taser in verschillende basisteams. Het doel is een wapen te introduceren een agent iemand kan overmeesteren zonder een vuurwapen te hoeven gebruiken terwijl het risico voor de agent klein is. 

Een kritische evaluatie van de proef door de Politieacademie liet echter zien dat agenten soms misbruik maken van dit wapen en dat het gebruik van de taser onvoldoende gereguleerd is. Zo wordt de taser ook ingezet tegen mensen die al onder controle zijn van de politie (die soms zelfs al geboeid zijn) en wordt het wapen gebruikt in stun mode. Amnesty zegt hierover dat het gebruik van de taser een onaanvaardbaar gezondheidsrisico met zich meebrengt. Verder zegt Amnesty dat de stun mode puur en alleen bedoeld is om pijn te veroorzaken en niet gericht is op verlamming en overmeestering."

Cijfers dodelijke slachtoffers zijn niet compleet
De Rijksrecherche doet onderzoek bij "schietincidenten of geweldsinzetten waarbij mensen (ernstig) gewond zijn geraakt of die een dodelijk afloop hebben. De onderzoeken van de Rijksrecherche zijn en blijven geheim. Voor kritische burgers is het daarom onmogelijk om mee te lezen. Soms brengen nabestaanden informatie naar buiten, zoals in de zaak van Cyprian Broekhuis. In zijn geval bleek dat er bij het onderzoek ongelooflijk veel mis is gegaan.

De Rijksrecherche publiceert halfjaarlijks over dodelijke slachtoffers die vallen bij incidenten waarbij agenten geschoten hebben. Maar wat blijkt: overledenen zoals Mitch Henriquez komen niet voor in deze cijfers, omdat er geen publieke cijfers zijn over dodelijke slachtoffers van fysiek geweld door de politie, alleen over mensen die overlijden door politiekogels. Lees in dat verband deze blog en hoofdstuk 5 uit ons jaarverslag 2017.

Gebrekkige publieke verantwoording
Jaarlijks publiceert de politie over toegepast geweld. Dat gebeurt in een persbericht (hier de link naar het persbericht van 2017). Deze cijfers worden besproken in de media maar worden, voor zover wij weten, niet besproken in de Tweede Kamer of in de gemeenteraad. Het is daarom onduidelijk of, en zo ja hoe, de politie langs democratische lijnen verantwoording aflegt over het toegepast geweld. De brondata van deze persberichten worden niet jaarlijks openbaar gemaakt.

Dark numbers
De politie en het Openbaar Ministerie publiceren geen cijfers over hoe vaak burgers aangifte doen van politiegeweld. Ook is het onbekend hoe vaak het OM overgaat tot vervolging. Tot slot is onbekend hoe de rechter oordeelt: worden er veel (voorwaardelijke) straffen uitgedeeld, en zo ja, waarvoor precies? Deze informatie is relevant om te weten, omdat het inzicht geeft in de mate waarin de onafhankelijke rechter grenzen stelt aan het geweldsgebruik door de politie.