1. Controles

Wat wordt er nu geregistreerd?

Politiecontroles op straat, denk aan ID- en verkeerscontroles en preventief fouilleren, worden in Nederland niet systematisch geregistreerd. Controles worden alleen vastgelegd als ze leiden tot een boete of aanhouding, of wanneer de politie een controle uitvoert om informatie te verzamelen. Veruit de meeste controles worden dus niet geregistreerd. Dat betekent dat er geen inzicht is in de omvang van etnisch profileren en ook niet in de mogelijke af- of toename.

Het stopformulier is een veel besproken manier om dit inzicht te creëeren. In 2016 deed Pro Facto een studie naar het stopformulier in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC) van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. De onderzoekers bekeken het gebruik van stopformulieren in onder andere Engeland en Spanje. Hun conclusie is dat als het stopformulier goed gebruikt wordt, het aantal staandehoudingen daalt, terwijl de effectiviteit ervan toeneemt.

Ook concluderen ze dat “een pakket aan maatregelen waarvan het stopformulier een belangrijk onderdeel is, etnisch profileren kan terugdringen en de effectiviteit van het politieoptreden kan vergroten.” Het onderzoek laat zien dat naarmate er meer draagvlak is voor stopformulieren, de impact groter is; dat het vangstpercentage stijgt en het aantal mensen dat ten onrechte wordt gecontroleerd daalt.

Geen draagvlak
Een veelgehoord argument tegen systematisch registreren is dat het de administratielast van de politie vergroot. De gedachte is dat agenten rondlopen op straat en niet achter hun computer moeten zitten. Hoewel gesproken wordt over stopformulieren, kan registratie uiteraard ook digitaal, bijvoorbeeld op de nieuwe smartphones van de politie. Dit minimaliseert de administratieve belasting voor de politie. Ondanks deze technologische mogelijkheden is er binnen de politie geen draagvlak voor een stopformulier. 

Effectiever politiewerk vergroot de capaciteit op straat
De politie wil wél inzicht krijgen in wat er gebeurt bij de staandehoudingen die niet geregistreerd worden. Daarom heeft de politie een pilot opgezet die in 2018 van start gaat. De politie gaat iedere controle registreren zodat ze weten hoeveel controles de politie uitvoert. Alle informatie wordt verzameld in een database, die ook weer input gaat geven aan de agent. Straks is het bijvoorbeeld mogelijk om in het systeem te zien dat een auto of brommer al drie keer is gestopt, zonder dat er iets gevonden is. Politieagenten worden er vervolgens op getraind om die auto dan niet een vierde keer te controleren. De burgers krijgen hiervan niets te zien - dit gebeurt allemaal in het politiesysteem. Wel kan iemand zijn/haar politie-informatie opvragen en terugzien hoe vaak hij/zij gestopt is. 

Systematisch monitoren
Registratie van etniciteit is geen onderdeel van de pilot. De pilot zal daarom geen inzicht geven in de omvang van etnisch profileren. De grote vraag blijft daarom hoe de politie meetbaar kan maken dat de interventies tegen etnisch profileren die de afgelopen jaren opgestart en uitgevoerd zijn daadwerkelijk effectief zijn. Dat is cruciaal om het vertrouwen in de politie en de legitimiteit van de politie te versterken. 

Vraag de burgemeester om politiecontroles systematisch te monitoren
De enige manier om deze cijfers boven tafel te krijgen is door politiecontroles systematisch te monitoren. Vraag de politie en de burgemeester in uw gemeente om samen met de politie een vorm van systematische registratie en verantwoording van politiecontroles uit te werken die de benodigde inzichten oplevert.