Drie redenen om etnisch te profileren

Opsporing Verzocht, misdaadstatistieken en oververtegenwoordiging

zondag 15 maart 2020

In de discussie over etnisch profileren wordt er vaak gewezen op het programma Opsporing Verzocht en de oververtegenwoordiging van mensen met een migratieachtergrond in de misdaadstatistieken. Dit zou etnisch profileren rechtvaardigen. In deze blog gaan we hier uitgebreid op in. 

Opsporing Verzocht
Het programma Opsporing Verzocht wordt vaak genoemd in de discussie over etnisch profileren. Als je het kijkt, weet je meteen waarom. In dit tv-programma zijn ontzettend veel mensen met een migratieachtergrond te zien. Daar komt bij: alles dat je ziet op Opsporing Verzocht is écht gebeurd. Maar let op: redacteuren en politiemensen bepalen samen wat ze aan de kijkers laten zien. De misdrijven zijn echt, maar de verhalen zijn niet een representatieve afspiegeling van de werkelijkheid.

Opsporing Verzocht is televisie, geen statistiek, en kan daarom niet als argument ingebracht worden om etnisch te profileren. Kijk daarom naar wat er uit de statistieken blijkt.

Statistieken liegen niet
De statistieken zijn overweldigend. Tweederde van de gevangen in Nederland heeft een migratieachtergrond: westers en niet-westers. Dat schreef RTL al in 2015, maar de cijfers van CBS uit 2018 geven hetzelfde beeld. Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond (met name deze mensen zijn vaak op Opsporing Verzocht te zien) vormen samen de helft van de gevangenispopulatie. Flink oververtegenwoordigd, want in Nederland heeft 13% de van mensen een niet-westerse migratieachtergrond.

Wie vaker crimineel is, moet vaker gecontroleerd worden
Inderdaad! Mensen die vaak strafbare feiten plegen (veelplegers) moet je vaak controleren. Maar dat is niet de vraag die ertoe doet. De vraag waar het in de kern om draait, als het gaat om etnisch profileren, is de volgende vraag: moet je mensen vaker controleren omdat ze tot een groep behoren die oververtegenwoordigd is in de misdaadstatistieken?

Premier Mark Rutte beantwoordt deze vraag met 'nee'. Hij zei in de Tweede Kamer (video hier, vanaf minuut 1): "voor mij als liberaal en als lid van deze samenleving is het cruciaal dat we mensen altijd op hun individuele gedrag beoordelen en nooit op de groep waar zij toe behoren als zij geen verantwoordelijkheid hebben voor wat die groep als geheel doet."

De politie beantwoordt de vraag ook met 'nee'. Sinds december 2017 is er beleid waarin staat dat dit niet mag. Volgens dit beleid mogen agenten iemand niet controleren omdat “hij (op het oog) tot een groep behoort die oververtegenwoordigd is in de misdaadstatistieken of omdat hij wat betreft enkel zijn uiterlijk in die buurt ‘niet thuishoort’.”

Niet geheel onbelangrijk is dat door gebruik te maken van risicoprofielen die etnisch geladen zijn mensen met een migratieachtergrond sneller, eerder of vaker gecontroleerd worden dan ‘witte’ mensen. Dat is etnisch profileren en dat is in strijd met de Nederlandse wet en de mensenrechten. Bij de bestrijding van criminaliteit moeten ook wetshandhavers zich aan de wet houden.

Onze visie
Je bent niet verantwoordelijk voor het gedrag van anderen die er mogelijk net zo uit zien als jij. Witte mannen moeten bijvoorbeeld ook niet vaker door de politie gecontroleerd worden omdat pedofielen vaak witte mannen zijn. Wetshandhavers moeten kijken naar gedrag, niet naar uiterlijk.

Uit onderzoek blijkt dat jongeren met en zonder migratieachtergrond even vaak aangeven dat zij strafbare feiten plegen. We weten echter dat mensen met een migratieachtergrond vaker gecontroleerd worden door de politie. Jongeren met een migratieachtergrond hebben een vijf keer grotere kans om als verdachte aangemerkt te worden en een tien keer grotere kans om een celstraf te krijgen voor hetzelfde delict. Verdachten met een migratieachtergrond worden zwaarder gestraft door de rechter. De ongelijkheid in de strafrechtketen zou aanleiding moeten zijn voor diepgravend onderzoek en daaraan gekoppelde actie.

Tot slot twee leestips: lees deze uitgebreide factsheet over Nederlanders met een migratieachtergrond en criminaliteitscijfers en bekijk dit artikel met zeven argumenten (en tegenargumenten) om criminaliteitscijfers uit te splitsen naar herkomst.